Sto jeden lat ukończył generał brygady Zbigniew Dionizy Ścibor-Rylski – żołnierz, powstaniec warszawski, uhonorowany tytułem „Zasłużony dla Straży Miejskiej m.st. Warszawy”.
Urodził się 10 marca 1917 r. w Browkach koło Kijowa. Rok później jego rodzina musiała opuścić rodzinny dom i udać się przez Białą Cerkiew do Kijowa. Jednak i stamtąd musieli się ewakuować, gdy Związek Sowiecki rozpoczął wojnę z Polską. Wyjechali ostatnim polskim pociągiem sanitarnym wiozącym rannych żołnierzy.
Ścibor-Rylski w 1931 skończył szkoły, a w 1937 r. zdał maturę by wybrać karierę żołnierza zawodowego. Zgłosił się do 57 Pułku Piechoty, a po odbyciu kursu podstawowego przyjęto go do Szkoły Podchorążych Lotnictwa. Odbył kurs szybowcowy, a następnie uczył się obsługi technicznej samolotów „Łoś” i „Karaś”, PZL P-7. Latem 1939 jako prymus ukończył szkołę ze specjalnością mechanika silników i awioniki lotniczej. W dniu wybuchu II Wojny Światowej był świadkiem pierwszych niemieckich bombardowań stolicy, jednak niebawem jego oddział został przegrupowany do Mrozów. Tutaj uczestniczył w pierwszej potyczce z wrogiem, w której doszło do walki na bagnety. Wówczas był już podporucznikiem.
W trakcie kampanii wrześniowej walczył w Grupie Operacyjnej „Polesie”, dowodzonej przez gen. Kleeberga, broniącej Brześcia. Po wycofaniu z Brześcia przedzierał się do Warszawy, walczył pod Łęczną, był zwiadowcą, brał jeńców, niszczył broń pancerną, brał udział w rozbiciu oddziału Armii Czerwonej pod Jabłonną i Milanowem, na których zdobyto broń i amunicję. Ostatnim bojem, w jakim brał udział, była bitwa pod Kockiem.
Po kapitulacji Ścibor-Rylski próbował przedostać się do Rumunii, ale został złapany. Jako jeniec trafił na roboty do Pyrzyc, skąd uciekł w czerwcu 1940 roku. Samotnie dotarł do Puszczy Noteckiej. Przebrany w mundur kolejarski próbował dostać się do stolicy, ale pociąg do którego wskoczył dojechał do kopalni pod Wrocławiem. Ostatecznie dzięki pomocy wielu ludzi dotarł do Warszawy 1 września 1940 roku.
Dzięki swemu dowódcy z kampanii wrześniowej zdobył dokumenty na nazwisko Zbigniew Kamiński i został zaprzysiężony w Związku Walki Zbrojnej jako „Stanisław”. Pracował w spółce farmaceutycznej produkującej leki. W konspiracji zajmował się przyjmowaniem zrzutów dla cichociemnych w rejonie Łowicz – Wyszków - Rybienko. W połowie czerwca 1943 r. oddelegowano go do Kowla, gdzie otrzymał nowe dokumenty na nazwisko Zbigniew Jankowski i nowy pseudonim „Motyl”. Tutaj także organizował zrzutowiska i lądowiska. Z jednego z nich wysłano do Londynu zdobyte przez polski wywiad części rakiet V-1. W lutym 1944 r. został dowódcą kompanii stacjonującej koło Kowla. Na początku kwietnia „Motyl” walczył ze swoja kompanią w Sztuniu, gdzie Niemcy skierowali silny oddział. W efekcie zabito 81 żołnierzy wroga, a 42 wzięto do niewoli, przy stratach własnych 10 zabitych i 9 rannych (jednym z nich był Ścibor-Rylski). Żołnierze AK zdobyli cekaem, ponad 70 pistoletów maszynowych, 60 karabinów oraz amunicję i zaopatrzenie. W czerwcu jego oddział dotarł na Lubelszczyznę, gdzie zakwaterował we wsi Maśluchy. Tutaj 15 lipca otrzymał nowe zadanie – przedostania się do Warszawy. Miał tutaj przyjmować zrzuty broni i zaopatrzenia, został przydzielony do batalionu „Czata” wchodzącego w skład zgrupowania ppłk Jana Mazurkiewicza ps. „Radosław”. W dniu wybuchu Powstania Warszawskiego zgłosił się do lokalu przy ul. Pańskiej 3/5 skąd pobrał z kolegami broń. Jego oddział już pierwszego dnia walczył na Woli w rejonie Cmentarza Kalwińskiego i Żydowskiego. W trakcie natarcia niemieckiego bronił się m.in. w kamienicy na rogu Karolkowej i Żytniej. Stamtąd po kilku dniach pluton został wycofany na ul. Stawki. Tutaj przeżył bombardowania stukasów, ostrzał artyleryjski z pociągu pancernego i atak min samobieżnych typu Goliat. Bronił szkoły, która kilka razy przechodziła z rąk do rąk.
Za walki na Woli odznaczony został Krzyżem Walecznych. 17 sierpnia jego dowódca mjr Tadeusz Runge ps. „Witold” wystąpił o awansowanie go na kapitana i odznaczenie Krzyżem Virtuti Militari za obronę barykady przy Karolkowej, osobiste zniszczenie czołgu i bohaterską postawę w walce. „Radosław” poparł wniosek pisząc o nim „wybitny oficer, posiadający dużą inicjatywę, inteligentny, niezwykle ofiarny i odważny”. W kolejnych dniach „Motyl” prowadził nocne wypady na Fort Traugutta i Stawki. Brał też udział w próbie połączenia oddziałów walczących na Żoliborzu i Starym Mieście. Był wśród atakujących wroga przez teren stadionu Polonii i pobliskiego parku oraz Wytwórni Papierów Wartościowych.
Cudem ocalał 28 sierpnia 1944 r. z nalotu stukasów na dom przy Mławskiej 3/5 w którym zginęło kilkudziesięciu żołnierzy i cywilów ratujących zasypanych. Następnego dnia wraz ze swoimi żołnierzami przeszedł kanałami ze zburzonej Starówki na róg Nowego Światu i Wareckiej. Wyprawa trwała 20 godzin. Początek września zastał „Motyla” na ul. Okrąg. Zgrupowanie „Radosław” koncentrowało się przy ul. Mokotowskiej by w następnych dniach bronić Powiśla. Jego kompania miała placówki w Gazowni Miejskiej przy ul. Ludnej, gdzie walczyli m.in. z kryminalistami z oddziałów Waffen SS Dirlewangera. W nocy z 15 na 16 września 1944 r. z dwoma innymi dowódcami powitał na Czerniakowie desant I Armii. Dwa dni później Ścibor-Rylski został dowódcą wszystkich oddziałów broniących ul. Wilanowskiej przy Przyczółku Czerniakowskim.
Po ciężkich walkach oddziały zaczęły się wycofywać kanałami na Mokotów. W dniu 26 września przeszedł na Wilczą przy al. Ujazdowskich. W przeddzień kapitulacji został awansowany do stopnia majora. Po upadku powstania trafił do obozu przejściowego w Pruszkowie. Wydostał się stamtąd podstępem na polecenie płk „Radosława” by kontynuować pracę konspiracyjną.
Końca wojny doczekał w Łowiczu. Dzień po kapitulacji Niemiec zameldował swojemu dowódcy, że w związku z zakończeniem wojny kończy pracę konspiracyjną i udaje się do Poznania. Pracował tam przy remontach samochodów przysyłanych przez UNRRA, był kierowcą, wdrażał technologię wodnych izolacji termicznych. Nie ujawnił swej okupacyjnej tożsamości i drogi bojowej dzięki czemu uniknął represji. Do stolicy powrócił z rodziną w 1963 roku. W 2005 r. Prezydent RP awansował go do stopnia generała brygady.
Za szczególną troskę o środowisko straży miejskiej oraz współpracę i wspólne inicjatywy, których celem jest pielęgnowanie pamięci o żołnierzach Walczącej Warszawy 20 sierpnia 2012 roku, z okazji święta Straży Miejskiej, z rąk Komendanta Zbigniewa Leszczyńskiego, gen. Zbigniew Ścibor-Rylski odebrał wyróżnienie honorowe - „Zasłużony dla Straży Miejskiej m.st. Warszawy”.
Przy podwójnej okazji – urodzin i imienin – odwiedziliśmy Zbigniewa Ścibor-Rylskiego. Panie Generale – wszystkiego najlepszego!
